‘Η Μακεδονία πρέπει’

Artificial Intelligence & Information Analysis

η-Έκθεση Φωτογραφίας “Διονυσιακή Μακεδονία”

Κάθε χειμώνα, η Μακεδονία γιορτάζει, ‘πρέπει’,  όπως λέμε στα μέρη μας, όλο το Δωδεκαήμερο και μέχρι και τις Απόκριες.

Και μεις γιορτάζουμε μαζί της με την η-Έκθεση φωτογραφίαςΔιονυσιακή Μακεδονία”.

Πολλά ευχαριστώ στους φωτογράφους κ.κ. Ν. Αξιώτη, Ε. Δεληχρήστο, Β. Κεχλιμπάρη, Γ. Μπόντας, Κ. Μπόντα, Ε. Σαέρ, Ι. Τζέμο, Ε. Τσατσιάδη, Σ. Δημητριάδη, Κ. Αλεξανδρίδη και Α. Βρεττάκο που συνεισέφεραν με το υλικό τους (ελπίζω να μην έχω ξεχάσει κανέναν) και τους μεταπτυχιακούς φοιτητές κα Ι. Γκίκα και κο Β. Πέτρου του Τμήματος Πληροφορικής ΑΠΘ που επιμελήθηκαν την έκθεση.

Καλές γιορτές.

Ι. Πήτας pitas@csd.auth.gr

Θεσσαλονίκη 1/12/2020

Α. Προεόρτια

Εν αρχή ην ο οίνος. Και το τσίπουρο. Χωρίς αυτά δεν νοείται γλέντι. Και ο βασιλιάς της περιοχής, το ξινόμαυρο, τα προσφέρει άφθονα: κρασί (άσπρο και μαύρο/μπρούσκο) και διπλοαποσταγμένο τσίπουρο. Δεν πρέπει να ξεχνάμε και τα ιδιαίτερα κρασιά: ηλιαστό Σιάτιστας και βραστό (Εράτυρα).

Και μετά έρχεται η μουσική. Τα όργανα (έτσι ονομάζονται οι χάλκινες κομπανίες στην Δ. Μακεδονία) δίνουν τον τόνο, με ηχοχρώματα ιδιαίτερα, επηρεασμένα όμως κυρίως από τους βόρειους και δυτικούς γείτονες (Β. Μακεδονία, Ήπειρο), χωρίς να λείπουν και οι γκάιντες. Στην Κ. Μακεδονία, κυρίως στο Ρουμλούκι, επικρατεί ο ζουρνάς. Η παράδοση θέλει οργανοπαίχτες κυρίως Ρομά. Έχει όμως ανατραπεί με πλήθος νέους καλλιτέχνες από κάθε νομό της Μακεδονίας, αλλά και εισαγόμενους, κυρίως από Β. Μακεδονία. Βεβαίως οι Πόντιοι προτιμούν την λύρα και το νταούλι. Τέλος η γκάιντα ήταν παλιότερα η χαρά των πιτσιρικάδων που δεν είχαν λεφτά να πληρώσουν όργανα, ενώ η γκάιντα (πχ. ο Βασίλης από το Εμπόριο Κοζάνης) τους έπεφτε φθηνότερη.

Τέλος έρχονται τα χοιροσφάγια. Οι γουρνοχαρές δίνουν και παίρνουν σε κάθε χωριό, λίγο πριν τα Χριστούγεννα. Κάθε σπίτι έχει τα δικά του λουκάνικα, τριγαρίδες, πρασοτηγανιές και, παλιότερα, καβουρμά.

Και τα αμπάρια είναι γεμάτα (π’ ανάθεμά τα) με κάθε είδους καλούδια: φρούτα (σταφύλια, μήλα), αρμιά, πίτες κάθε είδους, σουτζούκια και μουστόπιτες.

Όταν έρχεται το αυστηρό κρύο, ο Αη Σάββας σαβανώνει και ο Αη Νικόλας παραχώνει (στο χιόνι). Όλα είναι είναι έτοιμα για τις γιορτές και οι παλιότεροι βεβαιώνουν τα παιδιά, ότι τα Κόλιαντα (κατι σαν καλοί γέροι) πλησιάζουν μέρα με την μέρα. Και τα παιδιά, τριγυρνούν στα χιονισμένα σοκάκια με κουδούνια για να προαναγγείλουν τα ερχόμενα.

Β. Δωδεκαήμερο

Το πρώτο κύμα των γιορτών (Δωδεκαήμερο) κρατάει δώδεκα και μέρες, από τις γουρνοχαρές και τα Κόλιαντα (παραμονές Χριστουγέννων), μέχρι τα Φώτα (και λίγο μετά στην Καστοριά, που κλείνει τον κύκλο με τα Ραγκουτσάρια και την Πατερίτσα). Τότε, όλη η Μακεδονία πρέπει (λάμπει). 

Οι ρίζες των εθίμων χάνονται στην αρχαιότητα, ίσως στην λατρεία του Διονύσου, μπορεί και νωρίτερα, σε πανάρχαιες παγανιστικές τελετές. Αυτή η εκδοχή επικουρείται και από την μάλλον αρχαϊκή μελωδία των καλάντων της Δ. Μακεδονίας, που ίσως είναι μια από τις λίγες πανάρχαιες μελωδίες που επιβιώνουν μέχρι σήμερα Το Δωδεκαήμερο συμπίπτει με την χειμερινή ισημερία (21 Δεκεμβρίου), που είναι φυσικό να προκαλούσε δέος στους μακρινούς προγόνους μας, όταν έβλεπαν την φθίνουσα πορεία της μέρας και δεν είχαν εξήγηση. Ήταν λογικό λοιπόν να εξευμενίσουν τον θεό Ήλιο με γιορτές. Επιπλέον, όλες οι αγροτικές ασχολίες ήταν σε χειμέρια νάρκη, ενώ τα αμπάρια ήταν ακόμα γεμάτα. Ευκαιρία για χαρές και παντρολογήματα: Ο Ιανουάριος ήταν ο κατ’ εξοχήν μήνας των γάμων στην Αρχαία Ελλάδα. Ήρθαν και Ρωμαίοι με τις γιορτές τους (Βρουμάλια 24/11-17/12, Σατουρνάλια/Κρόνια (18-24/12), Sol Invictus (Αήττητος Ήλιος, 25/12, Καλένδες 1/1, Βότα 3/1, Λορεντάλια  4/1), έδωσαν όνομα στον 1ο μήνα του έτους και συμπληρώθηκε η πρώτη έκδοση του Δωδεκαήμερου. Από αυτούς κληρονομήσαμε και τα Κάλαντα ή Κόλιαντα ή Κόλιντε (στις σλαβικές γλώσσες). Δεν ξέρουμε και πολλά για τις Διονυσιακές ή και Ρωμαικές γιορτές, τουλάχιστον γα την Μακεδονία. Από αυτούς κληρονομήσαμε και τα Κάλαντα ή Κόλιαντα ή Κόλιντε (στις σλαυικές γλώσσες). Επίσης, ακόμα και σήμερα, ορισμένες στροφές των καλάντων της Μακεδονίας, μοιάζουν με τα αρχαία κάλαντα, όπως αναφέρονται στο λεξικό του Σουίδα (10ος αιώνας μΧ: παινεύουν τον νοικοκύρη, το βιός του, αλλά αναφέρονται και στις νύφες του. Δίκαια επομένως, όταν η νοικοκυρά ρωτά Και τι το θέλεις γάιδαρε το ξένο το κορίτσι; οι πιτσιρίκοι στην Σιάτιστα και Εράτυρα απαντούν: Να το τσιμπώ, να το φιλώ να με ζεσταίνει το βράδυ.  

Ο Χριστιανισμός, φρονίμως ποιών, έβαλε την δικά του στάμπα στο Δωδεκαήμερο, δίνοντάς του την σημερινή του μορφή. Ήδη στα μέσα του 4ου μΧ αιώνα, η ενιαία τότε εκκλησία όρισε τα Χριστούγεννα στις 25/12, ακριβώς δηλαδή πάνω στην εορτή του Αήττητου Ήλιου, οποίος τελικά νικήθηκε. Και συμπλήρωσε το χριστιανικό δωδεκαήμερο με τα Φώτα (6/1) και με την γιορτή του Αγ. Βασιλείου (1/1, με το νέο ημερολόγιο, 13/1 με το παλιό που ακόμα ακολουθείται στην Β. Μακεδονία). Οι ανατολικοί Ρωμαίοι (Βυζαντινοί), έδωσαν έναν νέο χριστιανικό μανδύα στα παλιότερα έθιμα. Οι φωτιές του χειμερινού ηλιοστασίου μετονομάσθηκαν σε φωτιές των βοσκών που παρευρίσκονταν στην γέννηση του Ιησού. Νέα κάλαντα δημιουργήθηκαν ή τα παλιά συμπληρώθηκαν με χριστιανικά στοιχεία.

Υπήρξαν όμως και έθιμα που δεν αφομοιώθηκαν από τον Χριστιανισμό. Τα καρναβάλια του Δωδεκαήμερου ζουν και βασιλεύουν στην Δυτική Μακεδονία, είτε ονομάζονται Μουμπουσιάρια (πιθανά ηχοποίητο, με άγνωστη ετυμολογία) είτε Ραγκουτσάρια (ίσως από το Ρωμαικό rogatores-ζητιάνοι). Ο σατυρικός τους χαρακτήρας μπορεί μερικές φορές να γίνεται και ελευθεριάζων, βάζοντας σε πειρασμούς τους πιστούς. Η επίσημη εκκλησία σοφά ακολουθεί μια πολιτική συμβίωσης με τα έθιμα αυτά, τουλάχιστον τα τελευταία χρόνια. Οι Κωδονοφόροι της Ανατολικής Μακεδονίας γίνονται είτε την περίοδο των Φώτων (Μπαμπούγερα Καλής Βρύσης Δράμας, Αράπηδες Νικήσιανης, Μοναστηρακίου, Ξηροποτάμου, Βώλακα Δράμας) ή την περίοδο της Απόκρεω (Μπαμπούγερα Βαμβακόφυτου Σερρών). Έχουν εντυπωσιακές στολές και κάποιες ομοιότητες με κωδονοφόρους άλλων περιοχών της Ελλάδας ή της Βαλκανικής.

Η περιοχή όμως έχει και εισαγόμενα έθιμα: οι πρόσφυγες, ειδικότερα οι Πόντιοι, έφεραν μαζί τους τα δικά τους έθιμα που συμπίπτουν χρονικά με το Δωδεκαήμερο, με προεξάρχοντες τους Μωμόγερους. Οι ακόλουθοι του αρχαιοελληνικού θεού της σάτυρας Μώμου έχουν εντυπωσιακές στολές, έναν σουρεαλιστικό συνδυασμό φουστανέλας και Μακεδονικής περικεφαλαίας. Εδώ, η ποντιακή λύρα, ή/και η γκάιτα και το νταούλι έχουν την τιμητική τους. Διοργανώνονται όλο το Δωδεκαήμερο σε ποντιακά χωριά της Κοζάνης (Αλωνάκια, Αγ. Δημήτριος, Ασβεστόπετρα, Καρυοχώρι, Κομνηνά, Πρωτοχώρι, Σκήτη, Τετράλοφος), Καστοριάς (Μεσοποταμία) και Δράμας (Πλατανιά, Σιταγροί). Έτσι, σύμπας ο σημερινός πληθυσμός της Μακεδονίας συμμετέχει στις γιορτές και τα πανηγύρια. Και εφευρίσκει και νέα, εξίσου ενδιαφέροντα: Οι γιορτές τσιγαρίδας/γουρνοχαρές λαμπρύνουν χωριά της Δ. Μακεδονίας όλον τον Δεκέμβρη. Τέλος, οι αγορές Μοδιάνο, Καπάνι, τα Λαδάδικα, αλλά και όλο το κέντρο της Θεσσαλονίκης γεμίζουν τσίκνα και χάλκινα ηχοχρώματα κάθε παραμονή Πρωτοχρονιάς.

Χαρακτηριστικό σχεδόν όλων των γλεντιών του Δωδεκαημέρου ήταν ότι ήταν και δημόσια και ιδιωτικά· οι παρέες γλεντούν στο παζάρι ή στα καφενεία, αλλά μετά αποσύρονται και συνεχίζουν γλέντι στα σπίτια μέχρι τελικής πτώσεως.  Αντίθετα, τα Αποκριάτικα δρώμενα είναι κυρίως δημόσια, τουλάχιστον στην Δ. Μακεδονία.

Γ. Αγ. Τρύφων

Οι γιορτές το Δωδεκαήμερου συνεχίζονται με τα ‘πεσμοήμερα’ (επίσημες μέρες, ονομαστικές γιορτές του Ιανουαρίου (Αγ. Ιωάννης, Αγ. Αθανάσιος, Αγ. Αντώνιος). Η γιορτή του Αγίου Τρύφωνα (Αη Τρίφυλλα, σε παραφθορά) είναι συνέχεια των γιορτών αυτών, ακριβώς ανάμεσα στο Δωδεκαήμερο και τις Απόκριες, κάτι σαν γιορτή γέφυρα δηλαδή. Παλιά ήταν σε μεγάλη υπόληψη στις αγροτικές περιοχές, επειδή ο Άγιος ήταν προστάτης αμπελουργών (κυρίως) και των μπαχτσαβαναίων. Ο Άγιος απεικονίζεται με το κλαδευτήρι σε διάφορες εκκλησίες της περιοχής, πχ. στην Παναγία Γουμένισσας και στον Αγ. Γεώργιο Εράτυρας, Η γιορτή του πέφτει πολύ βολικά σε περίοδο που οι προστατευόμενοι είναι σε αργία (τα κλαδέματα του αμπελιού σχεδόν δεν έχουν αρχίσει ακόμα) και έχουν τα κατώγια τους ακόμα μισογεμάτα. Εξακολουθεί να είναι μια άριστη ευκαιρία για γλέντια, κρασοκατάνυξη συνοδεία κλαρίνων, ιδιαίτερα σε μέρη με οινική παράδοση (1/2 στην Σιάτιστα, Γουμένισσα, Εράτυρα), αλλά και στην Β. Μακεδονία (14/2, με το παλιό ημερολόγιο). Στην Εράτυρα γίνεται αυθεντικό γλέντι και ράντισμα των μπαχτσέδων. Στην Γουμένισσα εορτάζεται με μεγαλοπρέπεια και Κουρμπάνι (σφαγή ταύρου) από τους απογόνους των Θρακιωτών προσφύγων της περιοχής Στενημάχου Ανατολικής Ρωμυλίας. Ίσως η γιορτή του Αγίου να είναι συνέχεια πανάρχαιων Ορφικών τελετών της Θράκης

Δ. Απόκριες

Στις Απόκριες, οι γιορτές αποκτούν έντονα Διονυσιακό χαρακτήρα, με την ευρύτερη έννοια του όρου. Βωμόλοχα τραγούδια και χοροί σε  αρχαϊκούς ρυθμούς είναι σε ημερήσια διάταξη, σε όλη την Δυτική Μακεδονία και την Μικρή Αποκριά (Κυριακή Απόκρεω) αλλά κυρίως την Μεγάλη Αποκριά  (Κυριακή Τυρινής). Τραγουδιούνται και χορεύονται και από μικρούς, αλλά κυρίως από μεγάλους, νοικοκύρηδες αποκλειστικά και μόνον αυτές τις μέρες. Παρουσία των συζύγων και θυγατέρων τους, που άλλες φορές ενθαρρύνουν, άλλες κρυφογελούν ευχαριστημένες ή παριστάνουν τις  σεμνότυφες, ανάλογα με τον χαρακτήρα τους. Είναι φυσικό οι γιορτές αυτές να προκαλέσουν την μήνιν της επίσημης εκκλησίας που τις πολέμησε για αιώνες, απειλώντας με αφορισμό τους συμμετέχοντες. Τα αποτελέσματα όμως αυτού του πολέμου ήταν πενιχρά, τουλάχιστον στην Δυτική Μακεδονία. Σαν για αντεκδίκηση, οι βωμολοχούντες, πολύ συχνά σατυρίζουν καλόγερους, δεσπότες, παπάδες, αλλά και παπαδιές, στολίζοντάς τους με βωμολοχίες απείρου κάλλους.

Οι ομοιότητες με τα φαλληφόρια ή φαλλαγώγια ή φαλλικά, πομπές προς τιμήν του Διόνυσου είναι εντυπωσιακές. Οι χοροί είναι κυκλικοί, με τον πρώτο προεξάρχοντα (πχ στους φανούς Κοζάνης) και τους υπόλοιπους να επαναλαμβάνουν τα λόγια του. Παραπέμπουν κατ’ ευθείαν στον χορό των αρχαίων κωμωδιών, αλλά και στους νεοελληνικούς κυκλικούς χορούς. Σε πολλά μέρη (πχ. Εράτυρα), οι χοροί είναι γύρω από μια μεγάλη φωτιά (κλαδαρά). Στο κέντρο της, είναι ένα μεγάλο παλούκι (στέζιρος) στολισμένος με μπαλόνια, σε ευθεία αντιστοίχιση με το ανδρικό μόριο. Ίσως οι βωμολοχίες να δηλώνουν κάτι βαθύτερο και πιο αρχαϊκό από την ανάγκη να μάθουν οι νεότεροι (ειδικότερα οι σεμνότυφες νεότερες) τι θησαυρό έχουν ανάμεσα στα σκέλια τους: ίσως να ξεκίνησαν σαν ύμνοι στην γονιμότητα της γης, που τότε δίνει τα πρώτα σκιρτήματα της άνοιξης.

Στην Κεντρική Μακεδονία τα έθιμα είναι πιο σεμνά αλλά και πιο εντυπωσιακά. Τα καρναβάλια του Σοχού έχουν πολύχρωμα κεφαλοκαλύμματα και ολόσωμες προβιές. Οι Μπούλες της Νάουσας έχουν εντυπωσιακές μάσκες και στολές, ιδιαίτερη μουσική με ζουρνάδες και ενδεχομένως ιστορικό υπόβαθρο της περιόδου της Τουρκοκρατίας.

Βέβαια, πολλά καρναβάλια της Απόκρεω ή του Δωδεκαημέρου  (πχ. Κρύας Βρύσης) ζήλεψαν την δόξα του καρναβαλιού του Ρίο ή έχουν επηρεαστεί από τις βορειότερες (σλαβικές) μουσικές (πχ. Καστοριάς). Όλα όμως διατηρούν πολλά στοιχεία αυθεντικότητας. Το άνοιγμα σε τέτοιους νεωτερισμούς είναι ευπρόσδεκτο, αν δεν οδηγεί σε απλό μιμητισμό. Άλλοι θα μείνουν, άλλοι θα σβήσουν (όπως έσβησαν πχ οι ντιζέζ των δεκαετιών 50-70). 

Βέβαια, με το χρόνο καινούρια έθιμα γεννιούνται, κυρίως στα αστικά κέντρα. Αυτό φαίνεται καθαρά στην Τσικνοπέμπτη, όταν όλη η Θεσσαλονίκη γεμίζει υπαίθριες ψησταριές, τσίκνα, τραγούδια και πολύ κέφι. Ένα άλλο νέο δρώμενο είναι η παρέλαση Κωδονοφόρων (φεστιβάλ Κωδονοφορίας) στην Θεσσαλονίκη, που προσπαθεί να υπερβεί τις δάφνες του καρναβαλιού του Pernik (Βουλγαρία), με καλές προοπτικές, είναι η αλήθεια…

Ε. Οι εύθυμοι γείτονες

Τα έθιμα και οι γιορτές του Δωδεκαημέρου και της Αποκριάς ξεχειλίζουν και πάνω από τα βόρεια σύνορά μας, στην Β. Μακεδονία και Βουλγαρία. Βέβαια, υπάρχει το θέμα του παλιού ημερολογίου, που μεταθέτει χρονικά τα έθιμα κατά 13 μέρες. Και στις 2 χώρες, παραμονές και ανήμερα του Αγ. Βασιλείου (13-14/1, με το παλαιό ημερολόγιο)  γιορτάζεται το εντυπωσιακό καρναβάλι Vevcani, που λέγεται ότι πάει πίσω 1400 χρόνια. Ονομάζονται Μπουμπούρια, που έχει εντυπωσιακή ομοιότητα με τα Μπουμπουσιάρια της Σιάτιστας, Εράτυρας και Γαλατινής. Το μικρό ορεινό χωριό στην περιοχή της Οχρίδας γεμίζει μουσικές και γλέντια, ενώ οι καρναβαλιστές (Vacilicari) παρελαύνουν, συνοδεία ζουρνάδων, ενώ οι χοροί (oro στα σλαβομακεδονικά) δίνουν και παίρνουν, με αποκορύφωση τον ΑηΒασιλιάτικο (Vasilicharsko oro). 

Η γιορτή του Αγ. Τρύφωνα (Sv. Trifun) γιορτάζεται επίσης με γλέντια στο Tikves,  την κύρια οινική περιοχή της χώρας, δίπλα στον Βαρδάρη. Παρέλαση και γλέντι γίνονται στο Negotino, συνοδεία άφθονου τοπικού κρασιού από τις ποικιλίες, Vranec, Kratosija και Stanucina Crna.  

Το μεγαλύτερο καρναβάλι της Β. Μακεδονίας γίνεται στην Strumica. Η Στρώμνιτσα είναι πατρίδα πολλών κομπανιών χάλκινων, κυρίως Ρομά. Το καρναβάλι αναφέρεται πρώτη φορά από τον Οθωμανό περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή στα 1670. Έχει εντυπωσιακά γκρουπ και παρέλαση, με έντονη δυτικότροπη στροφή τα τελευταία χρόνια. 

Το έθιμο Surva ή Kukeri, γιορτάζεται σε διάφορες πόλεις της ΝΔ Βουλγαρίας, κυρίως στο Pernik, αλλά και στο Simitli, Razlog, όπου οι παρελάσεις των κωδονοφόρων έχουν την τιμητική τους. Είναι το μεγαλύτερο καρναβάλι του είδους του στην Βαλκανική. Οι σχέση τους με τα θρακιώτικα έθιμα (πχ τον Κούκερο) είναι εντυπωσιακή. Ακόμη πιο αυθεντικά είναι τα Σούρβα στα χωριά της ΝΔ Βουλγαρίας την παραμονή της γιορτής του Αγ. Βασιλείου (13 προς 14 Ιανουαρίου).

Τα τελευταία χρόνια η Βόρεια Ελλάδα, κυρίως η Μακεδονία, δέχεται πολιτιστική ‘εισβολή’ από τα βόρεια. Λίγο η φήμη του Μπρέγκοβιτς, περισσότερο η φθήνια, επιτρέπουν σε κομπανίες της Β. Μακεδονίας ή της Βουλγαρίας να κατακλύζουν τα πανηγύρια της Β. Ελλάδας, προσφέροντας σλάβικο χάλκινο ηχόχρωμα. Είναι βέβαια όμορφος ο ήχος και οι διαφορές δισδιάκριτες στους Νοτιοελλαδίτες που ορέγονται βαλκανική μουσική. Δυστυχώς όμως είναι σε βάρος των εντόπιων ηχοχρωμάτων, που είναι σίγουρα διαφορετικά και εξίσου όμορφα.

ΣΤ. Για να συμμετάσχετε

  1. Δωδεκαήμερο
    1.1
    Χριστούγεννα
    Κόλιαντα:  Σιάτιστα, Εράτυρα, Γαλατινή και διάφορες πόλεις και χωριά Δυτικής και Κεντρικής Μακεδονίας, 23 Δεκεμβρίου
    Φωτιές:  Φλώρινα, Σιάτιστα, 23 Δεκεμβρίου

    1.2 Χριστούγεννα-Φώτα
    Μωμόγεροι: Αλωνάκια, Αγ. Δημήτριος, Ασβεστόπετρα, Καρυοχώρι, Κομνηνά, Πρωτοχώρι, Σκήτη, Τετράλοφος, Μεσοποταμία, Πλατανιά, Σιταγροί, όλο το Δωδεκαήμερο.

    1.3 Σούρβα-Πρωτοχρονιά

    Παραμονή Νέου Έτους,  Θεσσαλονίκη, 31 Δεκεμβρίου

    Σούρβα: Εράτυρα, Σιάτιστα, Αλμωπία, 30 Δεκεμβρίου

    Καρναβάλι/Πατερίτσα: Άργος Ορεστικό, 31 Δεκεμβρίου-2 Ιανουαρίου

    Μπουμπουσιάρια:  Εράτυρα, 2 Ιανουαρίου, Γαλατινή, Βλάστη, 1-2 Ιανουαρίου

    Ραγκουτσάρια: Κλεισούρα, 1 Ιανουαρίου

     

  2. Αγ. Τρύφων, προστάτης αμπελουργών
     Γουμένισσα, Σιάτιστα, Εράτυρα, 1 Φεβρουαρίου

  3. Απόκριες

    Φανοί: Κοζάνη

    Κλαδαρές: Εράτυρα, Δ. Μακεδονία

    Μπούλες: Νάουσα

    Καρναβάλι:  Ξυνό Νερού, Σοχός, Λέχοβο,

    Κωδονοφόροι: Κ.-Α. Μακεδονία

    Μπαμπούγερα: Βαμβακόφυτο

    Τσικνοπέμπτη: Θεσσαλονίκη και όλη η Μακεδονία


Ι. Πήτας

e-mail: pitas@csd.auth.gr

Καθηγητής Πληροφορικής ΑΠΘ

en_USEnglish
elGreek en_USEnglish